Skip to content

Հայրենիքի Օդն Ու Ջուրը Ուրիշ Ա

Հուլիսի 10, 2015

Օտար երկրի, օտար տունը տո՛ւն չի ձեզ,
Օտար տան մէջ կիսատ քունը քո՛ւն չի ձեզ,
Օտար հավքի սիրոյ բոյնը բո՛յն չի ձեզ,
Հայրենիքի ջերմ կարօտով եկէ՛ք տուն:
ԳՈՒՍԱՆ ՇԱՀԷՆ

Երեք հայրենադարձներ են: Օտար երկրի իրենց կիսատ քունը թողած` հայրենիքի կարօտով հասած են Հայաստան:

Ակամայ կը մտածեմ օտար երկրի մէջ կիսատ քուն փնտռող հազարաւոր արտագաղթողներու մասին, որոնց ցաւոտ լուրերը օրական կը մրճահարեն մեր հոգիները:

Իսկ երեք հայրենադարձները իրենց ընտանիքներով հարիւր կը թուին ըլլալ աչքիս:

Եւ չկարծէ՛ք, թէ անոնք նիւթապէս ապահով  հասած են հայրենիք: Չկարծէք, թէ արդէն իսկ գործ ճարած են Հայաստանի մէջ: Չկարծէք, թէ անոնք հաստատուած են Երեւանի շքեղ թաղամասերուն մէջ:

Երկուքը «Մասաքին»-էն են (չգիտցողներուն համար` Պուրճ Համուտի ամէնէն համեստ հայաբնակ թաղամասերէն): Մէկը իր կնոջ ու նորածին զաւկին հետ մեկնած է, միւսը, որ ոմանց կողմէ թաղին «թռռուկ» կիներէն կը սեպուէր, Մեծամօրի մէջ չնչին գումարով մը հող եւ խանութ գնած` մսագործութեամբ կը զբաղի: Արդէն իսկ «միս կը քաշէ կոր» գիւղին համար: Իսկ երրորդը Ամերիկայի իր հանգիստ ու ապահով կեանքը ձգած` վերադարձած է հայրենիք: Տակաւին գործ չունի, բայց վստահ է, որ ունեցած վկայականներով` «ինչ ալ ըլլայ, գործ մը կը գտնէ»:

Եւ գիտէ՞ք, թէ այս մարդիկը սփիւռքի մէջ նստած հայերէս ինչո՛վ կը տարբերին: Անոնք պարզապէս նախապաշարումներ չունին: Ընդհակառա՛կը, կը զարմանան, թէ ինչո՛ւ «միւսները» կը մտածեն, որ Հայաստանը «ապրուելիք» տեղ չէ, որ` հայաստանցիները կոշտ են, հայաստանցիները գող են, հայաստանցիները աս են, հայաստանցիները ան են: «Շաքարի պէս մարդիկ են հայաստանցիները»:

Այո՛, արտագաղթողներուն մեծ թիւերուն համեմատ` թերեւս շա՜տ քիչ է հայրենադարձներուն թիւը: Բայց ի՞նչ կարեւոր է, որ քանի հոգի կը վերադառնայ հայրենիք: Կարեւորը, այդ մարդոց հարստութիւնն է: Հոգիի՛ հարստութիւնը, գիտակի՛ց հայու տեսակը: Ա՛յն հայու տեսակը, որ հասկցաւ, թէ սփիւռքի մէջ մենք ապագայ չունինք, թէ` օտար երկրի մէջ հայու գոյութիւնը, նախ` իբրեւ անհատ, ապա իբրեւ հաւաքականութիւն` վտանգուած է:

Եւ հաւատացէ՛ք, որ այս մարդիկը գաղափարական դպրոցներ աւարտած չեն: Կուսակցականներ չեն: «Ա՜խ հայրենիք» երգողներ չեն: «Պիտի գնանք վաղ թէ ուշ»-երու յուզուողներ չեն: Հայրենադարձութեան մասին խորհրդաժողովներ կազմակերպողներ ու անոր քարոզիչները չեն:

Ասոնք` այն մարդիկն են, որոնք թրքական կայաններ կը դիտեն: Այո՛, մեր հակաթուրք պայքարի կիզակէտը դարձած թրքական ապրանքները կը գնեն: Այն մարդիկն են, զորս ապրիլ 24-է ապրիլ 24 կը տեսնենք, որոնք մեզի համար կեղծ հայրենասէրներ են:

Բայց եկո՛ւր եւ տե՛ս, որ անոնք մեզմէ առաջ հասկցան հայրենադարձութեան կարեւորութիւնը, մեզմէ առաջ ընկալեցին մեր իսկ քարոզածը:

Անոնց կեանքը դիւրին պիտի չըլլայ հայրենիքի մէջ, բայց հայրենի օդն ու ջուրը «ուրիշ ա», իսկ մնացեալը` մանրամասնութիւն:

ՍԱՆԱՀԻՆ ՏԱՒՐՈՍ

Advertisements

ՀԱՅԵՐՈԻՍ ԹՈԻՔԸ | Ռափայէլ Պատկանեան

Օգոստոսի 8, 2013

lerner

Դուն խելոք, հաշուով վաճառական ես,
Միւլք, փող ու ապրանք, կ’ասեն, շատ ունես.
Բայց թէ փողէդ շահ չունի Հայաստան,
Թքել ենք քու ալ, փողիդ ալ վրան։

Քաջ ես, լսել ենք, ինքդ մեծաւոր,
Անուն յաղթողի ունես փառաւոր.
Բայց թէ թըրէդ շահ չունի Հայաստան,
Թքել ենք քու ալ, թըրիդ ալ վրան։

Ի վերուստ քանքար քեզի տուած է,
Հեղինակ անունդ աշխարհ փռուած է.
Բայց թէ գրչէդ շահ չունի Հայաստան,
Թքել ենք քու ալ, գրչիդ ալ վրան։

Հեռատես մտքով դուն զարդարեցար,
Հզոր իշխանի սիրելին դարձար.
Բայց թէ մտքէդ շահ չունի Հայաստան,
Թքել ենք քու ալ, մտքիդ ալ վրան։

Բանուկ ու ճարտար դուն ունիս ձեռքեր,
Շատ կը հորինես թանկագին բաներ.
Բայց թէ ձեռքէդ շահ չունի Հայաստան,
Թքել ենք քու ալ, ձեռքիդ ալ վրան։

Երկինք շնորհեցին քեզ լեզու ճարտար,
Քարոզչի ստացար հռչակ ու հանճար.
Բայց թէ լեզուէդ շահ չունի Հայաստան,
Թքել ենք քու ալ, լեզուիդ ալ վրան:

Մեծ ուսում առիր, եղար գիտնական,
Գովքովդ լցուած է մարդոց բերան.
Թէ ուսումէդ շահ չունի Հայաստան,
Թքել ենք քու ալ, ուսմանդ ալ վրան:

Կու տամ քեզ պատիւ, կ’ունենաս դու յարգ,
Ու կը դնեմ քեզ ազնիւ մարդոց կարգ,
Երբ օրորանէդ մինչի գերեզման
Միակ ձգտմունքդ լինի Հայաստան։

ԿԸ ԳԱՄ | Համօ Սահեան

Դեկտեմբերի 10, 2012

MinasAvetisyan-Self-Portrait-1960

Եթէ մինչև անգամ
Լսած լինես, թէ ես այս աշխարհում չկամ,
Միևնոյն է, կը գամ, ինչ էլ լինի, կը գամ,
Ուր էլ լինեմ, կը գամ:
Եթէ մինչև անգամ ես կուրացած լինեմ,
Եթէ մինչև անգամ լոյսդ մարած լինի,
Վերջին յոյսդ քամին առած-տարած լինի,
Առանց լոյսի կը գամ, ես այս անգամ կը գամ
Մենութեան մէջ լացող երգիդ վրայ:

Եթէ մինչև անգամ
Քո հաւատի հանդէպ դու մեղք արած լինես
Եւ համարած լինես, որ աշխարհում չկամ,
Եթէ մինչև անգամ հողս մաղած լինես,
Եթէ մինչև անգամ մտքով թաղած լինես,
Եթէ մինչև անգամ ինձ վտարած լինես,
Վերյուշերիդ վերջին խոնաւ քարանձաւից,
Միևնոյն է, կը գամ, ինչ էլ լինի, կը գամ,
Եւ կը ճչաս յանկարծ տարօրինակ ցաւից…
Կը գամ, գլուխ-գլխի ու ձեռք-ձեռքի կը տանք,
Լաց կը լինենք մեռած մեղքիդ վրայ:

Եթէ մինչև անգամ հազար սարի ետև
Հազար կապով կապւած, խաչով խաչուած լինեմ,
Տքնած-տանջւած լինեմ, միևնոյն է, կը գամ,
Ինչ էլ լինի, կը գամ, չկանչես էլ, կը գամ,
Եւ կը բերեմ ես քեզ ուրախութիւն մի մեծ
Անակնկալ դարձիս իրողութեամբ-
Քո տան ու քո հոգու տարողութեամբ,
Երազներիդ, կեանքիդ տևողութեամբ:
Կը գամ և կը դառնամ գտած բախտի ժպիտ
Եւ հաւատի ժպիտ՝ տառապանքից մաշւած,
Արտասուքից խաշւած դէմքիդ վրայ:

Եթէ մինչև անգամ մէջքս ծալւած լինի,
Եթէ մինչև անգամ ոտքս վառւած լինի,
Եւ ճակատիս հազար հողմի հարւած լինի,
Միևնոյն է, կը գամ, ուր էլ լինեմ, կը գամ:
Գետնի տակից կը գամ,
Մի հեռաւոր, անյայտ մոլորակից կը գամ,
Կը գամ ու թափ կը տամ
Յարդագողի փոշին շեմքիդ վրայ:

*

Կ’ասմունքէ Լալա Մնացակեանը.
http://www.youtube.com/watch?v=Z6kO-t6NsH4

*

ՑԱՆԿՈՒԹԻՒՆ | Վահան Տերեան

Հուլիսի 15, 2012

Քո հայացքը մոգական
Բորբոքում է քաղցր դող,—
Պարուրիր ինձ կուսական
Հուզումներով քո դիւթող։

Ւնձ փաթաթիր որպէս ամպ՝
Մութ աչքերըդ մեղմ փակիր,
Ժպտա՛ կրքոտ բերկրութեամբ,
Անցաւ կեանքըս խորտակիր…

Արիւնոտիր շուրթերն իմ,
Սիրտս խայթիր՝ ծիծաղիր.
Թո՛ղ աչքերս հեզ մեռնին,
Կեանքս մարիր ու փախիր։

Քո հայացքը մոգական
Բորբոքում է քաղցր դող, —
Պարուրիր ինձ կուսական
Հուզումներով քո գռութող…

Երգ՝ Լիլիթ Բիբոյեան — http://www.youtube.com/watch?v=SDORjYveRbc

ՎԵՐԱԴԱՌՆԱՆՔ ՎԵՐԱՆԿԱԽ ՀԱՅՐԵՆԻՔ

Սեպտեմբերի 21, 2011

Երկու տարի տեւած 1918-ի անկախութիւնը, 71 տարուան սպասումէ ետք, վերականգնեցաւ 21 սեպտեմբեր 1991-ին: Մայիսեան անկախութեան ժառանգորդ Հայաստանը այսօր կը տօնէ իր անկախութեան վերականգման 20-ամեակը, մինչ իր բարգաւաճումը հայկական իրականութեան մէջ կը պարտադրէ ինքզինք իբրեւ առաջնահերթութիւն` վերջնականապէս դուրս գալու համար Խորհրդային Միութեան մութ անցեալէն եւ կերտելու հզօր պետականութեամբ հայրենիք մը:

Մէկ կողմէ Խորհրդային Միութեան վարած տնտեսական եւ ճարտարարուեստական քաղաքականութեան եւ, միւս կողմէ, քաղաքական ենթահողի չգոյութեան պատճառով տնտեսապէս տկարացած եւ քաղաքականապէս սնանկացած հայրենիքը 20 տարուան ընթացքին փորձեց վերագտնել ինքզինք: Իսկ այսօր կարելի չէ ժխտել այն իրականութիւնը, որ հայ ազգը ունի դարերով երազած իր անկախ պետութիւնը, որ աննախանձելի եւ շատերու ունեցած տեսլականներուն հետ բաղդատած, նոյնիսկ անմխիթար վիճակի մը մէջ գտնուելով հանդերձ, այսօր կազմաւորուած հանրապետութիւն է:

Անոնք, որոնք վերջին 20 տարուան ընթացքին այցելած են Հայաստան, վստահաբար անդրադարձած են այն մեծ բարեկարգումներուն, որոնք տեղի ունեցած են երկրին մէջ: Այո՛, կան խոցելի բացթողումներ, յոռի երեւոյթներ, կայ կաշառակերութիւն, կայ աղքատութիւն, կայ անարդարութիւն, բայց եւ այնպէս կայ ժողովուրդի հատուած մը, որ կը գիտակցի այդ բոլորին եւ իր կարողութեան սահմաններուն մէջ ունի կամքը` զարգանալու, յառաջդիմելու, բարեփոխելու եւ բարեփոխուելու:

Փաստօրէն ժողովուրդին հոգեբանութիւնն ալ վերանկախութեան տարիներէն ի վեր աստիճանաբար կը բարեփոխուի, մինչ ընդհանրապէս հայրենիքին եւ յատկապէս պետութեան եւ ժողովուրդին հանդէպ սփիւռքահայուն մօտեցումն ու հոգեբանութիւնը տասնեակ տարիներէ ի վեր կը մնան քարացած, անփոփոխ: Անիկա նոյնպէս ձեւափոխման կարիք ունի` քայլ պահելու համար Հայաստանի մէջ կատարուող փոփոխութիւններուն հետ:

Սփիւռքահայը նախ պէտք է ձերբազատի «կթան կով» ըլլալու իր բարդոյթէն: Բարդոյթ մը, որ վաստակած է տարիներ շարունակ հայրենիքի հանդէպ իր պարտականութիւնները նիւթական օգնութեամբ սահմանափակելով: Սփիւռքահայը պէտք է հասկնայ, որ նիւթական օգնութիւնը չէ միայն վերանկախ հայրենիքին դարմանը: Ան պէտք է ստանձնէ աւելի նպատակայարմար յանձնառութիւններ: Ամէն բանէ առաջ ըլլայ Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացի: Քաղաքացիութիւնը ինքնին պարտականութիւն է: Միւս կողմէ` նիւթական նպաստներով միայն կարելի չէ պահպանել հայրենիքին սահմանները: Սփիւռքահայը պէտք է պարտական զգայ իր հարազատ հայրենիքի բանակին հանդէպ,  զինուորագրուի ու ծառայէ հայկական բանակին մէջ` պաշտպանելու համար արեամբ` եւ ոչ թէ նիւթականով պահուող հողը: Վերջապէս, սփիւռքահայը պէտք է վերադառնայ հայրենիք, հաստատուի հոն ու իր ընտանիքն ու զաւակները չզրկէ իրենց բնօրրանէն: Ահա անոր գերագոյն պարտականութիւնը:

Հետեւաբար սփիւռքահայը պէտք է ձերբազատի նաեւ «զբօսաշրջիկի» իր հոգեբանութենէն: 20-ամեայ վերանկախ Հայաստանը պէտք չէ ըլլայ սփիւռքահայուն սրտին մօտիկ զբօսավայր մը, ուր ան կ՛այցելէ տարին անգամ մը` յագեցնելու իր տարեկան կարօտը: Վերանկախ հայրենիքը «բաց թանգարան» կրնայ ըլլալ միայն օտարին` բայց երբեք` հայորդիին: Վերանկախ հայրենիքը պէտք է ըլլայ այն հարազատ հողը, ուր հայը պիտի ապրի ու բազմանայ, պիտի գործէ ու ստեղծագործէ, պիտի ծաղկեցնէ ու շէնցնէ:

Հայաստանի վերանկախացման 20-ամեակի նշումը պարզապէս առիթ մը չէ յիշելու, որ հայ ազգը այսօր ունի անկախ հայրենիք մը: Հասակ նետող երիտասարդ հանրապետութեան զուգընթաց, հայութեան յանձնառութիւնները պէտք է հաւասարապէս մեծնան ու ընդլայնին:

Հայրենադարձութի՛ւնն է միակ միջոցը` դարմանելու վերանկախ հայրենիքին վէրքերը: Հայրենադարձութի՛ւնն է միակ միջոցը` արժեւորելու ձեռք բերուած անկախութիւնը: Հայրենադարձութի՛ւնն է միակ միջոցը` բարգաւաճեցնելու ու զարգացնելու Հայաստանը:

Օտար ափերու վրայ ապրող հայը, որ կեանքի ամենադաժան պայմաններուն մէջ տակաւին յամառօրէն կը տանի հայապահպանման գոյապայքարը, այսօր պէտք է դառնայ հայրենիք ու գոյատեւելու նոյն հզօր կամքով յաղթահարէ հայրենադարձութեան դժուարին պայմանները:

Վերադառնա՛նք վերանկախ հայրենիք…

ՍԱՆԱՀԻՆ ԹՈՐՈՍ

ՄԵՆՔ | ԳԷՈՐԳ ԷՄԻՆ

Օգոստոսի 29, 2011

 

Եւ ի՞նչ էինք մենք
Ու երկիրը մեր,
Եթէ ծուռ նստենք, բայց խօսենք շիտակ.
Եթէ նաւ՝ ապա չոր ժայռի վրայ,
Եթէ գաւ՝ ապա արցունքով լեցուն,
Եթէ հող՝ապա քարացած ահից,
Եթէ քար՝ապա ճչացող ցաւից,
Հզոր մի ոգի, որ չունէ՜ր մարմին,
Եզակի որակ՝ առանց քանակի,
Քաջարի սպա՝ առանց բանակի,
Պաշտամունք՝ հնի ու աւերակի…

Եւ ի՞նչ էինք մենք
Ու երկիրը մեր,
Թէ շիտակ նստած՝ծու՜ւռ խոսենք անգամ,
Զբոսաշրջի՜կ իր հայրենիքում,
Հիւր՝իր սեփական օջախ ու յարկում.
Գետ, որի լոկ մի ափին ենք նայում,
Լեռ, որ հեռուի՛ց է միայն երևում,
Անժողովուրդ հո՛ղ,
Անհող ժողովո՛ւրդ
Եւ ցրուած հուլունք, Որ չէր ժողովում:

Մենք խո´ւլ ենք կիսով.
Ամէն մի նոր ձայն թէև շուտ լսում,
Բայց անկարո՜ղ ենք ետևից գնալ.
Մեր ականջներում
Հայոց պատմութեան քաո՜սն է խշշում՝
Փնտռելով խօսքեր դառնալու հնար:

Մենք կա´ղ ենք կիսով,
Քանզի ո՜ւր էլ մեր մի ոտքը դնենք՝
Սուրիոյ աւազին,
Փարիզի մայթին,
Նեղոսի ափին…
Մեր միւս ոտքը
Խրուած է Մասիս լերան ձիւնի մէջ,
Եւ մենք չե՜նք քայլում,
Մենք տեղ չե՜նք հասնում՝
Գծում ենք միայն
Մեր պանդխտութեան շրջագիծն անել՝
Մասիսի շո՜ւրջ ենք պտըտուում անվերջ…

Մենք կոյր ենք կիսով.
Միշտ թաց է եղել մեր աչքն արցունքից,
Եւ աղո՜տ ենք մենք տեսնում,
Անկատա´ր.
Մի ձեռքո՜վ ենք մենք կառուցել միայն,
Ստիպել են զէնք բռնել միւսով՝
Պատերա՜զմ էր մեր հողում անդադար:

Մենք հա՛մր ենք կիսով.
Քանի՜ անգամ են կտրել մեր լեզուն,
Մեր մտածածը չասելու համար…

Որ չուրախանա՛նք մեր ուրախութեամբ,
Չհպարտանանք մեր հպարտութեամբ
Ու… չսգանք մեր զոհերն անհամար:

Արայի պէս ենք մենք սիրահարուում.
Մեզ թւում է միշտ,
Թէ սիրով տարուած՝մեր հողն ենք լքում
Եւ… վախենո՜ւմ ենք նոր Շամիրամից.

Կէս ուղեղո՛վ ենք աշխարհն ընկալում՝
Մթագնե՜լ է կէսն
Անեծքի՜ց,
Ցաւի´ց…

Մենք կէս,
Կէս ենք մենք,
Չլինէինք կէս՝
Հայ կը լինէինք,
Եւ ոչ թուրքահայ,
Կամ ֆրանսահայ.
Կամ Արաբահայ,
(Իսկ վաղն աստղահայ
Եւ կամ լուսնահայ…)

Կէս ենք,
Երկճեղքուած,
Կիսուած,
Երկգագաթ
Մեր խորհրդանիշ սո՜ւրբ լերան նման…
Բայց վկայ ճեղքուած Մասիս լեռը մեր,
Վկայ մեր կէսը մորթուած Տէր Զօրում
Եւ այն կէսը,
Որ ես եմ,
Դո՛ւ և նա՛,
Մենք կը միանանք
Մենք կ’ամբողջանանք,
Կը գտնենք մի օր
Լրիւ դառնալու հնա՛րն անհրար:

Մենք փո՜քր ենք, այո՛,
Փո՛քր,
Լեռների ծերպից սուրացող այն քարի՛ նման,
Որ դաշտում ընկած ժայռի ո՛ւժն ունի.
Փո՛քր,
Լեռնային մեր գետերի պէս,
Որոնք վիթխարի ո՛ւժ են ամբարել,
Անծանօ՜թ՝
Հովտի ծոյլ-ծոյլ գետերին:
Մենք փո՜քր ենք, այո,

Փո՛քր ենք,
Բայց ինչպէս գնդակը՝փողո՛ւմ,
Ինչպէս կաղնու սերմն՝արգաւանդ հողում

Ոսկու մի հատի՛կ,
Որ վերևի՛ց է նայում
Կապարի ու թուջի քաշին.

Մենք փո՜քր ենք,
Սակայն համեմունք ենք մենք…
Ա՛ղն այն մի պտղունց,
Որ հա՜մ է տալիս մի ամբողջ ճաշի…

Մենք փո՜քր ենք, այո՛,
Ձեզ ո՞վ էր ասում,
Մեզ սեղմէ՛ք այնքան,
Որ մենք ստիպուած…ադամա՜նդ դառնանք.

Ո՞վ էր ստիպում՝
Մեզ աստղերի պէս ցիրուցա՜ն անէք,
Որ միշտ մե՛զ տեսնէք՝
Ուր էլ որ գնաք…

Մենք փոքր ենք,
Սակայն մեր երկրի նման,
Որի սահմանը
Բիւրականից մինչ Լուսի՛ն է հասնում,
Եւ Լուսավանից մինչև Ուրարտո´ւ…

Փո՛քր,
Այն հրա՜շք ուրանի նման,
Որ դար ու դարեր
Փայլո՜ւմ է,
Շողո՜ւմ,
Սակայն չի՜ հատնում…

ՅՈՒԼԻՍ – ՆԿԱՐՆԵՐՈՒ ԱՐԽԻՒ

Հուլիսի 30, 2011

Ավելին …

%d bloggers like this: